Wypełnianie e-deklaracji i wsparcie podczas pełnych kontroli

Zgodnie z artykułem 1 Ustawy Ukrainy „O zapobieganiu korupcji”:

Bardzo często myli się dwa pojęcia — „osoby bliskie” i „członkowie rodziny”.

Aby to sprawdzić, należy uważnie przeczytać przepis i zastosować trójelementowy test:

• wspólne zamieszkiwanie;
• wspólne gospodarstwo domowe;
• wzajemne prawa i obowiązki.

Zwróć uwagę: w przypadku zarejestrowanego małżeństwa wpisujemy do deklaracji małżonka niezależnie od wspólnego zamieszkiwania. Dzieci podmiotu deklarującego do osiągnięcia pełnoletności — niezależnie od wspólnego zamieszkiwania z podmiotem.

Za członków rodziny niebędących małżonkiem ani dziećmi uważa się osoby, które zamieszkiwały wspólnie z podmiotem deklarującym w ostatnim dniu okresu sprawozdawczego lub łącznie przez co najmniej 183 dni w roku poprzedzającym rok złożenia deklaracji.

Rodzice, siostry, bracia, konkubenci oraz partnerzy w związkach jednopłciowych są wykazywani w deklaracji pod warunkiem zbieżności wszystkich cech trójelementowego testu.

Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O zapobieganiu korupcji” podmiot deklarujący musi wpisać do deklaracji wszystkie nieruchomości niezależnie od ich wartości, jeżeli obiekty te należą do niego na prawie własności, są w najmie lub w innym prawie użytkowania w ostatnim dniu okresu sprawozdawczego albo przez co najmniej połowę dni okresu sprawozdawczego.

Zwróć uwagę, że datę nabycia prawa własności podaje się taką, jaka jest wskazana w dokumentach, na podstawie których nabyto prawo własności.

Szczególną uwagę należy zwrócić na to, że informację o obiekcie będącym w posiadaniu lub użytkowaniu podmiotu deklarującego lub członków jego rodziny podaje się w deklaracji, jeżeli obiekt ten był w posiadaniu lub użytkowaniu w ostatnim dniu okresu sprawozdawczego albo przez co najmniej połowę dni okresu sprawozdawczego. Podkreślam, że prawo własności to nie prawo posiadania — to dwa odrębne pojęcia.

Prawo własności deklarujemy według stanu na 31.12 roku sprawozdawczego.

Zwracam także uwagę, że informacje o nieruchomościach będących zarejestrowanym miejscem zamieszkania podmiotu deklarującego lub członków jego rodziny należy podać w sekcji 3 „Nieruchomości” deklaracji, nawet jeśli osoba mieszka w innym miejscu.

Zdaniem NAZK, wskazując wartość nieruchomości nabytych na podstawie umowy kupna-sprzedaży (zamiany) po 01.01.2018, wskazane jest podanie wartości szacunkowej obliczonej przez organ uprawniony do dokonania takiej wyceny zgodnie z ustawą i zarejestrowanej w jednolitej bazie danych raportów z wyceny, o której informacje podano w dokumentach potwierdzających tytuł prawny.

Dla obiektów nabytych przed 01.01.2018 wartość podaje się zgodnie z dokumentami potwierdzającymi tytuł prawny — według ceny wskazanej w umowie kupna-sprzedaży (zamiany), w razie braku w umowie informacji o wycenie eksperckiej. NAZK podkreśla też: jeśli w dokumencie podano zarówno cenę, jak i wartość według wyceny pieniężnej, dla celów deklarowania wskazane jest podanie wartości według wyceny pieniężnej.

Zgodnie z ust. 2 art. 182:

Zatem w sekcji „Wartościowe mienie ruchome (poza pojazdami)” podmiot deklarujący wskazuje kosztowną biżuterię, antyki, meble, dzieła sztuki, obrazy, rzeźby, wartościową porcelanę, rzadkie książki antykwaryczne, drogą odzież markową, futra, wartościową broń (zarówno palną, jak i białą) oraz akcesoria — torebki znanych marek, papierośnice itp.

Miara jest jedna: wartość jednego przedmiotu musi przekraczać 100 minimów egzystencji.

Z mojego doświadczenia typowym błędem jest, gdy podmiot deklarujący wpisuje „kolekcja obrazów”, „zbiór rzeźb”, „kolekcja porcelany”. I tu zaczynają się problemy.

Zwróć uwagę: wartościowe mienie ruchome deklarujemy każdy przedmiot osobno!

Jeżeli wartościowe mienie ruchome jest jednocześnie prezentem, deklaruje się je w dwóch sekcjach jednocześnie — „Wartościowe mienie ruchome (poza pojazdami)” (w razie przekroczenia progu) oraz „Dochody, w tym prezenty”. Informacje podaje się, jeżeli wartość rzeczy przekracza ustawowy próg — 100 minimów egzystencji dla osób zdolnych do pracy według stanu na 1 stycznia roku sprawozdawczego.

Wartość wartościowej rzeczy ruchomej będącej własnością podmiotu deklarującego lub członka jego rodziny podaje się w hrywnie według stanu na dzień nabycia prawa własności, posiadania lub użytkowania rzeczy.

Sposób nabycia nie ma znaczenia: jeżeli wartość obiektu (np. wyrobu jubilerskiego) przekracza 100 minimów egzystencji dla osób zdolnych do pracy według stanu na 1 stycznia roku sprawozdawczego, należy go wykazać w deklaracji. Wartość każdej wartościowej rzeczy ruchomej podaje się osobno, z wyjątkiem przypadków, gdy rzeczy nabyto jako komplet (serwis stołowy, komplet mebli, komplet biżuterii itp.) jednocześnie.

Zgodnie z wymogami Ustawy „O zapobieganiu korupcji” wszystkie nieruchomości muszą być wskazane w deklaracji rocznej. Zgodnie z pkt 2 ust. 1 art. 46 w sekcji „Obiekty w budowie (niezakończone)” należy wskazać obiekty niezakończonej budowy, obiekty nieoddane do użytku oraz obiekty, których prawo własności nie zostało zarejestrowane w trybie określonym ustawą w roku sprawozdawczym.

Prezenty to w ogóle bardzo ciekawa historia. Informacje o prezencie podaje się w deklaracji elektronicznej tylko wtedy, gdy jego wartość przekracza pięć minimów egzystencji dla osób zdolnych do pracy według stanu na 1 stycznia roku sprawozdawczego. Przypomnijmy jednak o specyfice prezentów i ograniczeniach dotyczących ich przyjmowania.

Osoby wymienione w pkt 1 ust. 1 art. 3 Ustawy „O zapobieganiu korupcji” mogą przyjmować prezenty odpowiadające ogólnie przyjętym pojęciom gościnności (poza przypadkami przewidzianymi w ust. 1 tego artykułu), jeżeli wartość takich prezentów nie przekracza jednego minimum egzystencji dla osób zdolnych do pracy według stanu na dzień przyjęcia, jednorazowo, a łączna wartość takich prezentów od jednej osoby (grupy osób) w ciągu roku nie przekracza dwóch minimów egzystencji dla osoby zdolnej do pracy według stanu na 1 stycznia roku, w którym prezenty przyjęto.

Ograniczenie wartości nie dotyczy prezentów, które:

1. są darowane przez osoby bliskie (osoby bliskie to osoby, które wspólnie zamieszkują, są związane wspólnym gospodarstwem domowym i mają wzajemne prawa i obowiązki z podmiotem, w tym osoby wspólnie zamieszkujące, lecz niebędące w związku małżeńskim; a także — niezależnie od tych warunków — mąż, żona, ojciec, matka, ojczym, macocha, syn, córka, pasierb, pasierbica, rodzony brat, rodzona siostra, dziadek, babcia, pradziadek, prababcia, wnuk, wnuczka, prawnuk, prawnuczka, zięć, synowa, teść, teściowa, świekier, świekra, przysposabiający lub przysposobiony, opiekun lub kurator oraz osoba pozostająca pod opieką lub kuratelą podmiotu);
2. są otrzymywane jako ogólnodostępne rabaty na towary i usługi, ogólnodostępne wygrane, nagrody, premie, bonusy.

Wartościową rzecz będącą prezentem należy wykazać nie tylko w sekcji „Wartościowe mienie ruchome”, ale także w sekcji „Prezenty”.

Jeżeli wartościowe mienie ruchome (poza pieniędzmi) jest jednocześnie prezentem, to w razie przekroczenia ustawowego progu 100 minimów egzystencji deklaruje się je zarówno w sekcji „Wartościowe mienie ruchome (poza pojazdami)”, jak i w sekcji „Dochody, w tym prezenty”. Takie samo podejście stosuje się do każdego innego mienia będącego jednocześnie prezentem.

Na przykład prezenty w postaci papierów wartościowych lub pojazdu deklaruje się dodatkowo odpowiednio w sekcjach „Papiery wartościowe” i „Pojazdy”. Ponadto wartościowe mienie nabyte w okresie sprawozdawczym jako prezent należy również wykazać w sekcji „Wydatki i czynności prawne” jako przedmiot „Innej czynności prawnej”, która nie spowodowała wydatku (pod warunkiem, że jego wartość przekracza ustalony w tej sekcji próg 50 minimów egzystencji).

Zacznijmy od końca — kto nie musi wypełniać tej sekcji. Zwracam uwagę, że w sekcji „Wydatki i czynności prawne” wskazuje się wyłącznie wydatki i czynności prawne podmiotu deklarującego; wydatków i czynności członków jego rodziny nie podaje się.

Zgodnie z pkt 10 ust. 1 art. 46 Ustawy w deklaracji podaje się wydatki oraz wszystkie czynności prawne dokonane w okresie sprawozdawczym, na podstawie których u podmiotu deklarującego powstaje lub ustaje prawo własności, posiadania lub użytkowania obiektów wymienionych w pkt 2–9 ust. 1 tego artykułu. Ustalono próg deklarowania dla wydatków: jeżeli pojedynczy wydatek przekracza 50 minimów egzystencji według stanu na 1 stycznia roku sprawozdawczego, należy go wykazać w deklaracji. Wydatków dokonanych w okresie sprawozdawczym nie sumuje się — w deklaracji podaje się każdy odrębny wydatek, jeżeli przekracza on wskazany limit.

Zwracam szczególną uwagę na to, że nie ma znaczenia, czy dany przedmiot czynności prawnej jest własnością lub innym prawem podmiotu deklarującego według stanu na ostatni dzień okresu sprawozdawczego. Podaje się informacje o czynnościach prawnych i wydatkach dokonanych w okresie sprawozdawczym, nawet jeśli dotyczyły tego samego obiektu.

I nie zapomnij: w razie istotnej zmiany w stanie majątkowym — uzyskania dochodu, nabycia mienia lub dokonania wydatku na kwotę przekraczającą 50 minimów egzystencji dla osób zdolnych do pracy według stanu na 1 stycznia danego roku — podmiot jest zobowiązany w terminie dziesięciu dni powiadomić o tym Narodową Agencję.

Do składania powiadomień o zmianach stanu majątkowego zobowiązane są wyłącznie osoby urzędowe zajmujące odpowiedzialne i szczególnie odpowiedzialne stanowisko, a także podmioty deklarujące na stanowiskach związanych z wysokim poziomem ryzyka korupcyjnego.

Pojazdy to nie tylko samochody: to także autobusy, maszyny samojezdne skonstruowane na podwoziach samochodów, motocykle wszystkich typów, marek i modeli, przyczepy, naczepy, motocykle z wózkiem bocznym, inne zrównane z nimi pojazdy oraz motorowery, technika rolnicza, jednostki wodne i powietrzne.

W odróżnieniu od innego wartościowego mienia ruchomego informacje o pojazdach podaje się niezależnie od ich wartości.

W deklaracji podaje się wartość pojazdu na dzień jego nabycia na własność, w posiadanie lub użytkowanie. Przypominam, że zgodnie z art. 334 Kodeksu cywilnego Ukrainy „prawo własności u nabywcy mienia na podstawie umowy powstaje z chwilą przekazania mienia, jeżeli umowa lub ustawa nie stanowi inaczej”.

Koszty odprawy celnej lub rejestracji pojazdu nie są wliczane do jego wartości. Jednocześnie, jeżeli taki wydatek przekracza próg deklarowania (50 minimów egzystencji) i został poniesiony przez podmiot deklarujący w okresie sprawozdawczym, należy go wykazać w sekcji „Wydatki i czynności prawne”.

Jeżeli podmiot deklarujący korzysta z pojazdu na podstawie pełnomocnictwa, a pełna informacja o właścicielu nie jest mu znana, jak wykazać w deklaracji dane właściciela? W pełnomocnictwie wskazane są dane posiadacza mienia. Przypominam, że informacje o właścicielach pojazdów można uzyskać w otwartym Jednolitym Rejestrze Państwowym MSW dotyczącym zarejestrowanych pojazdów i ich właścicieli.

Jeżeli pojazd jest własnością podmiotu deklarującego, wskazuje się go jako obiekt tego podmiotu; zalecałabym również wskazać go jako obiekt użytkowany przez członków rodziny, jeżeli choćby od czasu do czasu z niego korzystają.

Zgodnie z pkt 12 ust. 1 art. 46 Ustawy Ukrainy „O zapobieganiu korupcji” w deklaracji podaje się informacje o członkostwie podmiotu deklarującego w stowarzyszeniach społecznych, organizacjach charytatywnych, samoregulacyjnych lub samorządnych zrzeszeniach zawodowych, a także o wejściu do organów kierowniczych, rewizyjnych lub nadzorczych takich zrzeszeń (organizacji).

Do zrzeszeń (organizacji), których członkostwo (członkostwo w organach) należy wykazać w deklaracji, należą:

1. zrzeszenia objęte Ustawą Ukrainy „O stowarzyszeniach społecznych” — organizacje społeczne i związki społeczne posiadające status osoby prawnej;
2. organizacje społeczne pracodawców i ich zrzeszenia (Ustawa Ukrainy „O organizacjach pracodawców, ich zrzeszeniach, prawach i gwarancjach ich działalności”);
3. organizacje charytatywne (Ustawa Ukrainy „O działalności charytatywnej i organizacjach charytatywnych”);
4. zrzeszenia samoregulacyjne — niekomercyjne zrzeszenia osób fizycznych i prawnych prowadzących działalność zawodową na określonym rynku lub w określonej sferze (w szczególności zrzeszenia profesjonalnych uczestników rynku papierów wartościowych i rynku giełdowego, administratorów niepaństwowych funduszy emerytalnych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, organizacje w sferze działalności architektonicznej, gospodarki gruntami, uczestników rynku energii elektrycznej Ukrainy, rzeczoznawców, audytorów, zarządców restrukturyzacyjnych itp.);
5. samorządne zrzeszenia zawodowe — zrzeszenia osób fizycznych prowadzących działalność zawodową (w szczególności samorządne zrzeszenia adwokatów — Krajowe Stowarzyszenie Adwokatów Ukrainy, notariuszy — Izba Notarialna Ukrainy, lekarzy).

W deklaracji nie podaje się członkostwa (członkostwa w organach) w następujących organizacjach (zrzeszeniach):

• partie polityczne;
• organizacje religijne;
• związki zawodowe;
• wspólnoty mieszkaniowe budynku wielorodzinnego;
• asocjacje organów samorządu terytorialnego i ich dobrowolne zrzeszenia;
• zrzeszenia osób prawnych prawa prywatnego, które nie są stowarzyszeniami społecznymi;
• organy samorządu sędziowskiego i prokuratorskiego.

Informację o członkostwie w organizacjach (zrzeszeniach) lub ich organach podaje się według stanu na ostatni dzień okresu sprawozdawczego (na 31 grudnia roku sprawozdawczego dla deklaracji rocznych). Jeżeli podmiot deklarujący był członkiem zrzeszenia lub wchodził w skład jego organów, ale zakończył członkostwo (udział w organach) na ostatni dzień roku sprawozdawczego, informacji tej nie podaje się w deklaracji.

Jeżeli podmiot deklarujący jest adwokatem, ale prawo do wykonywania działalności adwokackiej zostało zawieszone: zgodnie z ust. 5 art. 45 Ustawy Ukrainy „O adwokaturze i działalności adwokackiej” od chwili złożenia przysięgi każdy adwokat staje się członkiem Krajowego Stowarzyszenia Adwokatów Ukrainy. KSAU zrzesza wszystkich adwokatów Ukrainy, dlatego należy je uznać za samorządne zrzeszenie zawodowe adwokatów. Informacja o członkostwie w takim zrzeszeniu lub o wejściu do jego organów kierowniczych, rewizyjnych czy nadzorczych musi być wykazana w deklaracji zgodnie z pkt 12 ust. 1 art. 46 Ustawy „O zapobieganiu korupcji”.

Od razu zaznaczę: w deklaracji podaje się wyłącznie pracę, którą podmiot deklarujący wykonuje lub wykonywał w ramach pracy dodatkowej. Członków rodziny w tej sekcji nie wskazuje się.

Zgodnie z pkt 11 ust. 1 art. 46 Ustawy w deklaracji podaje się informacje o stanowisku lub pracy wykonywanej lub wykonywanej w ramach pracy dodatkowej. Oznacza to, że zajmowanie stanowiska lub praca dodatkowa jest wykazywana w deklaracji, jeżeli jej podjęcie (wykonywanie) rozpoczęło się lub trwało w okresie sprawozdawczym — niezależnie od czasu trwania.

Zatem jeżeli w okresie sprawozdawczym podmiot deklarujący zajmował stanowisko lub przez dowolny czas wykonywał pracę dodatkową, a przy tym na ostatni dzień okresu już tego stanowiska nie zajmuje (pracy nie wykonuje), takie stanowisko (praca) i tak musi być wykazane w deklaracji. Podaje się dane o zajmowanym stanowisku lub pracy (płatnej lub nie) wykonywanej na podstawie umowy (kontraktu) oraz nazwę osoby prawnej lub fizycznej, u której osoba pracuje lub pracowała dodatkowo.